Đổi mới dựa trên nghiên cứu là gì?

Điểm quan trọng là nghiên cứu và đổi mới không đồng nhất. Nghiên cứu tạo ra tri thức; đổi mới xuất hiện khi tri thức đó được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình mới hay cải tiến đáng kể và được triển khai trong thực tế. Vì vậy, một công trình nghiên cứu, bài báo khoa học hoặc kết quả thí nghiệm có giá trị chưa tự động trở thành đổi mới.

Bản chất của đổi mới dựa trên nghiên cứu

Khái niệm “đổi mới dựa trên nghiên cứu” chủ yếu mô tả nguồn tri thức làm nền cho đổi mới, chứ không phải một loại hình đổi mới hoàn toàn tách biệt. Một giải pháp được xem là dựa trên nghiên cứu khi những đặc tính quan trọng của nó phụ thuộc đáng kể vào tri thức được tạo ra hoặc xác nhận bằng một quá trình nghiên cứu có hệ thống.

Sự phân biệt này phù hợp với hai khung khái niệm thường được sử dụng trong nghiên cứu và đo lường đổi mới. Frascati Manual của OECD xem nghiên cứu và phát triển (R&D) là hoạt động có tính sáng tạo và hệ thống nhằm gia tăng tri thức cũng như tìm ra những ứng dụng mới của tri thức đó. Trong khi đó, Oslo Manual của OECD và Eurostat đặt trọng tâm của innovation vào một sản phẩm hoặc quy trình mới hay được cải tiến đáng kể đã được đưa đến người dùng hoặc đưa vào sử dụng.

Hai cách định nghĩa cho thấy ranh giới rất rõ: R&D có thể kết thúc ở tri thức mới, còn đổi mới phải đi thêm bước triển khai.

Điều này cũng có nghĩa yếu tố “dựa trên nghiên cứu” không nằm ở việc một dự án có trích dẫn tài liệu khoa học hay có nhân sự nghiên cứu tham gia. Mối liên hệ phải có tính thực chất. Nếu loại bỏ kết quả nghiên cứu, nguyên lý hoạt động, đặc tính cốt lõi hoặc căn cứ lựa chọn giải pháp sẽ bị suy yếu đáng kể, nghiên cứu đang đóng vai trò nền tảng của đổi mới.

Chẳng hạn, một vật liệu mới hình thành từ nghiên cứu về cấu trúc và tính chất vật liệu có thể là đầu vào của đổi mới. Nhưng vật liệu đó chỉ trở thành một phần của đổi mới khi tri thức nghiên cứu được chuyển thành thiết kế có thể sản xuất, kiểm chứng trong điều kiện sử dụng và cuối cùng được triển khai thành sản phẩm hoặc quy trình thực tế.

Cơ chế chuyển nghiên cứu thành đổi mới

Đổi mới dựa trên nghiên cứu không đơn giản là chuỗi “nghiên cứu xong rồi thương mại hóa”. Quá trình thực tế là sự chuyển đổi qua nhiều dạng tri thức, với các vòng phản hồi giữa nghiên cứu, thiết kế và sử dụng.

Từ câu hỏi nghiên cứu đến tri thức có thể sử dụng

Nghiên cứu thường bắt đầu từ một vấn đề chưa được giải thích đầy đủ hoặc một khoảng trống về tri thức. Thông qua giả thuyết, phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và phân tích, quá trình này giúp giảm bất định: cơ chế nào đang hoạt động, yếu tố nào thực sự ảnh hưởng đến kết quả, giới hạn của hiện tượng nằm ở đâu hoặc phương án nào có cơ sở hơn.

Giá trị của bước này đối với đổi mới không chỉ nằm ở việc “biết thêm”. Tri thức nghiên cứu có thể thay đổi cách thiết kế giải pháp. Nó giúp loại bỏ những giả định không đúng, xác định nguyên lý khả thi và làm rõ những điều kiện mà giải pháp cần đáp ứng.

Từ tri thức đến một giải pháp khả thi

Tri thức khoa học thường chưa ở dạng có thể sử dụng trực tiếp. Nó phải được chuyển thành yêu cầu thiết kế, phương pháp, thuật toán, cấu hình kỹ thuật, quy trình vận hành hoặc mô hình dịch vụ cụ thể.

Đây là điểm mà nhiều kết quả nghiên cứu không đi tiếp được. Một phát hiện có thể đúng về mặt khoa học nhưng chưa đủ ổn định, quá phức tạp, quá khó tích hợp hoặc chưa phù hợp với điều kiện sử dụng. Do đó, đổi mới cần một lớp năng lực trung gian có khả năng chuyển ngôn ngữ của nghiên cứu thành ngôn ngữ của thiết kế và triển khai.

Từ giải pháp khả thi đến đổi mới được triển khai

Sau khi nguyên lý nghiên cứu được chuyển thành giải pháp, giải pháp vẫn phải được thử nghiệm trong bối cảnh thực tế. Kết quả ở phòng thí nghiệm chỉ cho biết giải pháp có thể hoạt động dưới những điều kiện nhất định; triển khai thực tế đặt thêm các câu hỏi về độ ổn định, khả năng tích hợp, người sử dụng, chi phí, vận hành và những ràng buộc của môi trường áp dụng.

Phản hồi từ giai đoạn này có thể làm xuất hiện những câu hỏi nghiên cứu mới. Vì thế, mối quan hệ giữa nghiên cứu và đổi mới thường có tính lặp: nghiên cứu tạo tri thức, thử nghiệm phát hiện giới hạn, giới hạn tạo câu hỏi mới và tri thức mới lại được đưa vào thiết kế.

Điều kiện để nghiên cứu tạo ra giá trị đổi mới

Nghiên cứu chất lượng cao là điều kiện quan trọng nhưng không phải điều kiện đủ để tạo ra đổi mới. Từ tri thức đến triển khai còn tồn tại nhiều khoảng cách mà bản thân một kết quả nghiên cứu không thể tự vượt qua.

Trước hết, nghiên cứu phải liên quan đến một vấn đề có ý nghĩa đối với bối cảnh ứng dụng. Một kết quả có thể mới và chính xác về mặt khoa học nhưng không tạo ra giá trị đổi mới nếu nó không giải quyết được vấn đề thực tế hoặc không tạo ra một khả năng mới có thể sử dụng.

Tiếp theo là năng lực chuyển hóa tri thức. Người làm nghiên cứu cần kết nối được với những năng lực khác như thiết kế, kỹ thuật, vận hành và hiểu biết về người sử dụng. Thiếu cầu nối này, tri thức dễ dừng ở dạng kết luận khoa học mà chưa trở thành đặc tính của một giải pháp.

Khả năng kiểm chứng trong điều kiện sử dụng cũng rất quan trọng. Một kết quả nghiên cứu thường được xác nhận trong một phạm vi điều kiện nhất định. Khi chuyển sang môi trường thực tế, các giả định có thể thay đổi. Thử nghiệm ứng dụng vì vậy không chỉ nhằm chứng minh rằng giải pháp “hoạt động”, mà còn giúp xác định khi nào nó hoạt động, khi nào không và phải điều chỉnh điều gì.

Cuối cùng, tổ chức phải có khả năng đưa giải pháp vào thực tế. Một nguyên mẫu thành công vẫn chưa phải là đích cuối nếu nó không thể tích hợp với hệ thống hiện có, không có người chịu trách nhiệm triển khai hoặc không đáp ứng những yêu cầu cần thiết để vận hành.

Điểm cốt lõi là đổi mới dựa trên nghiên cứu cần đồng thời hai loại chất lượng: chất lượng của tri thức và khả năng chuyển tri thức thành hành động. Thiếu một trong hai, chuỗi nghiên cứu–đổi mới có thể bị đứt.

Khác biệt với R&D thuần túy và đổi mới không dựa trên nghiên cứu

R&D, đổi mới dựa trên nghiên cứu và đổi mới không phụ thuộc vào nghiên cứu chính thức có thể liên quan chặt chẽ với nhau, nhưng mục tiêu và điểm kết thúc của chúng không giống nhau.

Sự khác biệt này giải quyết một hiểu lầm phổ biến: không phải mọi đổi mới đều phải bắt đầu bằng nghiên cứu khoa học. Đổi mới cũng có thể xuất phát từ quan sát người dùng, kinh nghiệm vận hành, thiết kế, sự kết hợp mới của những công nghệ đã tồn tại hoặc việc tổ chức lại một quy trình.

Ngược lại, việc một tổ chức thực hiện nhiều R&D cũng chưa chứng minh rằng tổ chức đó đang tạo ra nhiều đổi mới. R&D có thể tạo ra tri thức quan trọng mà chưa được chuyển thành ứng dụng. Hai hoạt động có quan hệ với nhau nhưng được đánh giá bằng những kết quả khác nhau.

Vì thế, đặc điểm riêng của đổi mới dựa trên nghiên cứu không phải là “mức độ mới cao hơn” mà là vai trò nhân quả của tri thức nghiên cứu đối với giải pháp. Nghiên cứu cung cấp một phần nền tảng khiến giải pháp có thể tồn tại hoặc hoạt động theo cách mới.

Giới hạn và những cách hiểu sai thường gặp

Một trong những sai lệch dễ gặp nhất là xem kết quả nghiên cứu như đồng nghĩa với đổi mới. Công bố khoa học, kết quả thí nghiệm hoặc nguyên mẫu đều có thể là thành tựu quan trọng, nhưng chúng phản ánh những giai đoạn khác nhau của quá trình tạo tri thức và phát triển giải pháp. Tiêu chí của đổi mới còn đòi hỏi bước đưa giải pháp vào thực tế.

Bằng sáng chế cũng không phải điều kiện bắt buộc. Một sáng chế được bảo hộ có thể bắt nguồn từ nghiên cứu nhưng vẫn chưa được triển khai. Ngược lại, một đổi mới dựa trên nghiên cứu có thể được đưa vào sử dụng mà không nhất thiết được bảo hộ bằng sáng chế. Cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ và tiêu chí xác định innovation giải quyết hai vấn đề khác nhau.

Một cách hiểu khác cần tránh là coi quá trình nghiên cứu–đổi mới như một đường thẳng. Trong thực tế, thử nghiệm ứng dụng thường làm lộ ra những điều mà nghiên cứu ban đầu chưa giải quyết. Giải pháp phải quay lại để kiểm chứng giả thuyết, thay đổi thiết kế hoặc bổ sung bằng chứng. Chính các vòng phản hồi này giúp tri thức trở nên phù hợp với bối cảnh sử dụng.

Đổi mới dựa trên nghiên cứu cũng không mặc nhiên tốt hơn mọi hình thức đổi mới khác. Khi vấn đề đã rõ và giải pháp chủ yếu phụ thuộc vào thiết kế, vận hành hoặc hiểu biết người dùng, việc tiến hành nghiên cứu mới có thể không tạo thêm nhiều giá trị. Nghiên cứu đặc biệt hữu ích khi tồn tại một bất định quan trọng mà không thể giải quyết đáng tin cậy chỉ bằng kinh nghiệm hoặc những tri thức sẵn có.

Cuối cùng, đổi mới không đồng nghĩa với thành công thương mại lớn. Theo logic của Oslo Manual, yếu tố phân biệt quan trọng là sản phẩm mới hoặc cải tiến đã được đưa đến người dùng, hoặc quy trình đã được đưa vào sử dụng. Mức độ thành công sau đó là một câu hỏi đánh giá khác. Nhờ phân biệt hai vấn đề này, có thể tránh việc chỉ gọi những đổi mới thành công về thị trường là “đổi mới”.

Cách tiếp cận cốt lõi khi triển khai

Một cách tiếp cận phù hợp không bắt đầu bằng câu hỏi “chúng ta có nghiên cứu gì để thương mại hóa?”, mà bằng việc kết nối vấn đề cần giải quyết với bất định tri thức thực sự cần nghiên cứu. Từ đó, nghiên cứu và triển khai có thể được thiết kế như hai quá trình liên kết.

1.    Xác định vấn đề và kết quả cần thay đổi: Làm rõ điều gì chưa được giải quyết và giá trị thực tế nào cần tạo ra

2.    Xác định khoảng trống tri thức: Phân biệt những gì đã biết với những bất định cần một quá trình nghiên cứu có hệ thống để trả lời

3.    Chuyển kết quả nghiên cứu thành giả thuyết thiết kế: Diễn giải phát hiện thành nguyên lý, yêu cầu hoặc đặc tính cụ thể của giải pháp

4.    Kiểm chứng trong bối cảnh sử dụng: Thử nghiệm không chỉ khả năng hoạt động mà cả những điều kiện, giới hạn và tương tác xuất hiện khi áp dụng thực tế

5.    Đưa vào sử dụng và duy trì vòng phản hồi: Triển khai giải pháp, quan sát kết quả và đưa những bất định mới trở lại quá trình nghiên cứu khi cần

Cách tổ chức này giúp tránh hai cực đoan. Một bên là nghiên cứu tách rời nhu cầu ứng dụng nên khó chuyển hóa thành giá trị. Bên kia là phát triển giải pháp quá sớm khi những giả định nền tảng chưa được kiểm chứng, khiến tổ chức phải ra quyết định trên một cơ sở tri thức yếu.

Trong thực hành, nên tách hai câu hỏi đánh giá nhưng giữ chúng liên kết với nhau: bằng chứng nghiên cứu có đủ đáng tin cậy để làm nền cho giải pháp hay chưa, và giải pháp đã đủ phù hợp để được triển khai hay chưa? Câu hỏi thứ nhất bảo vệ chất lượng tri thức; câu hỏi thứ hai bảo vệ giá trị đổi mới. Chỉ tập trung vào một phía sẽ làm mất bản chất của đổi mới dựa trên nghiên cứu.

Đổi mới dựa trên nghiên cứu vì vậy không đơn thuần là “làm nghiên cứu rồi đưa kết quả ra thị trường”. Bản chất của nó nằm ở việc sử dụng tri thức được tạo ra hoặc kiểm chứng có hệ thống làm nền cho một giải pháp, sau đó tiếp tục chuyển hóa, thử nghiệm và triển khai giải pháp đó trong thực tế.

Điểm phân biệt quan trọng nhất là ranh giới giữa tri thức và đổi mới: nghiên cứu có thể tạo ra phát hiện rất có giá trị mà chưa tạo thành đổi mới; ngược lại, đổi mới chỉ xuất hiện khi tri thức đã góp phần tạo ra một thay đổi mới hoặc cải tiến đáng kể được đưa vào sử dụng. Hiểu đúng ranh giới này giúp tiếp cận đổi mới dựa trên nghiên cứu như một quá trình kết nối giữa chất lượng bằng chứng và khả năng triển khai, thay vì xem nghiên cứu và đổi mới là cùng một hoạt động.