Cách đánh giá quyết định dựa trên bằng chứng

·         Mục tiêu ban đầu của quyết định

·         Bằng chứng nghiên cứu được sử dụng khi ra quyết định

·         Kết quả thực tế sau triển khai

·         Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của quyết định

Một quyết định không nên chỉ được đánh giá bằng kết quả cuối cùng. Một kết quả tốt có thể đến từ may mắn hoặc điều kiện thuận lợi, trong khi một kết quả chưa đạt có thể do cách triển khai chứ không phải do bản thân quyết định sai.

Vì vậy, đánh giá dựa trên bằng chứng cần trả lời các câu hỏi:

·         Quyết định có đạt mục tiêu đề ra không?

·         Bằng chứng ban đầu có dự đoán đúng thực tế không?

·         Điều kiện thực tế có khác với giả định ban đầu không?

·         Cần điều chỉnh điều gì cho các quyết định tiếp theo?

Xác định tiêu chí đánh giá trước khi xem kết quả

Một sai lầm phổ biến là chỉ nhìn vào kết quả sau triển khai mà không có tiêu chí đánh giá rõ ràng.

Để đánh giá một quyết định dựa trên bằng chứng, cần xác định trước:

·         Kết quả mong muốn là gì

·         Chỉ số nào phản ánh mức độ thành công

·         Khoảng thời gian đánh giá

·         Ngưỡng chấp nhận được của kết quả

Ví dụ, nếu một tổ chức áp dụng một phương pháp đào tạo mới, việc đánh giá không chỉ dựa vào cảm nhận của người tham gia mà cần xem xét các chỉ số như:

·         Mức độ cải thiện năng lực

·         Tỷ lệ hoàn thành

·         Hiệu suất công việc sau đào tạo

·         Chi phí so với lợi ích đạt được

Tiêu chí đánh giá giúp tránh tình trạng thay đổi cách nhìn nhận sau khi đã biết kết quả.

So sánh kết quả thực tế với giả định dựa trên bằng chứng ban đầu

Bằng chứng nghiên cứu được sử dụng khi ra quyết định thường chứa các giả định về:

·         Điều kiện áp dụng

·         Đối tượng áp dụng

·         Mức độ tác động dự kiến

·         Giới hạn của kết quả nghiên cứu

Sau triển khai, cần kiểm tra sự khác biệt giữa:

·         Dự báo từ bằng chứng

·         Kết quả quan sát thực tế

Nếu kết quả khác biệt, cần phân tích nguyên nhân:

·         Bối cảnh triển khai có thay đổi không?

·         Đối tượng thực tế có giống nhóm nghiên cứu ban đầu không?

·         Quy trình thực hiện có đúng như thiết kế không?

·         Có yếu tố bên ngoài ảnh hưởng không?

Việc này giúp phân biệt giữa một quyết định sai về mặt bằng chứng và một quyết định đúng nhưng triển khai chưa phù hợp.

Đánh giá chất lượng của bằng chứng được sử dụng

Một quyết định có thể dựa trên bằng chứng nhưng vẫn cho kết quả kém nếu bằng chứng ban đầu không đủ mạnh.

Cần xem xét:

·         Nguồn nghiên cứu có đáng tin cậy không

·         Phương pháp nghiên cứu có phù hợp không

·         Mẫu nghiên cứu có đại diện không

·         Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng vào bối cảnh thực tế không

Ví dụ, một nghiên cứu trong môi trường kiểm soát chặt chẽ có thể cho kết quả tốt, nhưng khi áp dụng trong môi trường thực tế với nhiều biến số hơn, hiệu quả có thể giảm.

Do đó, đánh giá sau triển khai không chỉ hỏi:

"Quyết định có hiệu quả không?"

mà còn cần hỏi:

"Bằng chứng ban đầu có đủ phù hợp để hỗ trợ quyết định này không?"

Phân tích nguyên nhân tạo ra kết quả

Kết quả sau triển khai cần được giải thích bằng cơ chế thay vì chỉ ghi nhận thành công hoặc thất bại.

Một phân tích đầy đủ cần xem xét:

·         Yếu tố nào tạo ra tác động chính

·         Điều kiện nào giúp quyết định phát huy hiệu quả

·         Yếu tố nào làm giảm hiệu quả

·         Có tác động phụ ngoài dự kiến không

Ví dụ, một chính sách mới có thể làm tăng năng suất nhưng đồng thời làm tăng chi phí vận hành. Nếu chỉ nhìn vào một chỉ số duy nhất, đánh giá có thể bị sai lệch.

Phân tích nguyên nhân giúp chuyển kết quả đánh giá thành tri thức có thể sử dụng cho quyết định tiếp theo.

Đánh giá giới hạn và điều kiện áp dụng của quyết định

Không có quyết định dựa trên bằng chứng nào đúng trong mọi hoàn cảnh.

Sau triển khai cần xác định:

·         Khi nào quyết định hoạt động tốt

·         Khi nào hiệu quả giảm

·         Đối tượng nào phù hợp hoặc không phù hợp

·         Điều kiện nào cần thay đổi

Đây là bước quan trọng để tránh việc áp dụng máy móc một quyết định đã từng thành công.

Một quyết định tốt không chỉ là quyết định tạo ra kết quả tích cực, mà còn là quyết định có thể xác định rõ phạm vi hiệu quả của nó.

Chuyển kết quả đánh giá thành quyết định cải tiến

Mục tiêu cuối cùng của đánh giá không phải chỉ để kết luận đúng hoặc sai, mà để cải thiện quá trình ra quyết định.

Kết quả đánh giá có thể dẫn đến:

·         Tiếp tục áp dụng quyết định hiện tại

·         Điều chỉnh một phần cách triển khai

·         Thay đổi giả định ban đầu

·         Thu thập thêm bằng chứng

·         Loại bỏ phương án không hiệu quả

Một hệ thống ra quyết định dựa trên bằng chứng cần có vòng lặp:

Bằng chứng nghiên cứu

↓

Quyết định

↓

Triển khai

↓

Đánh giá kết quả

↓

Cập nhật hiểu biết

↓

Quyết định tốt hơn

Việc đánh giá quyết định dựa trên bằng chứng sau triển khai cần kết hợp giữa kết quả thực tế, chất lượng bằng chứng, nguyên nhân tác động và giới hạn áp dụng. Một quyết định chỉ thực sự được kiểm chứng khi tổ chức hiểu được vì sao nó hiệu quả, trong điều kiện nào nó hiệu quả và cần thay đổi gì để đạt kết quả tốt hơn trong tương lai.