Đánh giá tính khả thi đổi mới bằng nghiên cứu

Vì vậy, nghiên cứu tính khả thi đổi mới nên được xem như quá trình giảm bất định. Nhóm phát triển cần biết người dùng có thực sự gặp vấn đề và chấp nhận giải pháp hay không, giải pháp có thể đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và vận hành hay không, logic tài chính có đứng vững hay không, tổ chức có đủ nguồn lực và quyền triển khai hay không, đồng thời bằng chứng thu được có đủ mạnh để hỗ trợ quyết định hay chưa.

Điểm quan trọng là không tồn tại một chỉ số duy nhất đại diện cho toàn bộ tính khả thi. Một ý tưởng có thể hấp dẫn về thị trường nhưng không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; có thể chạy tốt về kỹ thuật nhưng chi phí khiến mô hình không bền vững; hoặc có thể vượt cả hai bài kiểm tra nhưng bị chặn bởi quy định, nguồn lực hay phụ thuộc chuỗi cung ứng. Vì thế, kết luận khả thi phải phản ánh cả mức độ đáp ứng từng điều kiện lẫn những bất định còn lại.

Xác định giả định trọng yếu trước khi nghiên cứu

Sai lầm thường gặp là bắt đầu bằng câu hỏi “chúng ta nên khảo sát gì?”. Câu hỏi hữu ích hơn là: điều gì phải đúng để ý tưởng này có thể triển khai, và giả định nào nếu sai sẽ làm ý tưởng mất tính khả thi?

Một ý tưởng có thể được chuyển thành các giả định kiểm chứng được như: nhóm khách hàng mục tiêu gặp vấn đề đủ thường xuyên; họ sẵn sàng thay đổi hành vi hiện tại; công nghệ đạt mức hiệu năng cần thiết; chi phí đơn vị nằm trong giới hạn mô hình tài chính; tổ chức có thể tiếp cận nguồn lực quan trọng; hoặc sản phẩm đáp ứng yêu cầu pháp lý của thị trường dự kiến.

Cơ chế ở đây khá đơn giản: nghiên cứu chỉ có giá trị ra quyết định khi kết quả của nó có khả năng làm thay đổi niềm tin hoặc hành động của nhóm dự án. Nếu một nghiên cứu cho kết quả nào cũng dẫn đến quyết định “tiếp tục”, nghiên cứu đó thực chất chưa kiểm tra tính khả thi.

Do đó, mỗi giả định trọng yếu nên được gắn với bốn thành phần:

·         Chỉ số cần quan sát để biết giả định đang đúng hay sai

·         Phương pháp nghiên cứu có khả năng tạo ra bằng chứng trực tiếp

·         Ngưỡng chấp nhận được xác định trước khi xem kết quả

·         Hệ quả quyết định nếu bằng chứng không đạt ngưỡng

Ngưỡng không nhất thiết giống nhau giữa các dự án. Một thiết bị y tế, một phần mềm nội bộ và một mô hình dịch vụ mới có mức rủi ro, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu bằng chứng hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, việc lấy một tỷ lệ cố định như “70% khách hàng đồng ý là đủ khả thi” rồi áp dụng cho mọi trường hợp là không có cơ sở.

Các tiêu chuẩn thuộc họ ISO 56000 có thể được sử dụng như khung tham chiếu cho việc quản lý cơ hội và hoạt động đổi mới một cách có hệ thống. Tuy nhiên, chúng không thay thế tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc quy định chuyên ngành. Khi một giả định liên quan đến an toàn, hiệu năng hoặc tuân thủ, tiêu chí kiểm chứng phải được lấy từ yêu cầu thực tế của lĩnh vực đó.

Đánh giá nhu cầu và mức chấp nhận của thị trường

Tính khả thi thị trường không đồng nghĩa với việc mọi người “thích ý tưởng”. Điều cần kiểm chứng là có một vấn đề đủ rõ, một nhóm người dùng cụ thể chịu ảnh hưởng và một hành vi cho thấy họ sẵn sàng sử dụng, trả tiền hoặc thay đổi cách làm hiện tại.

Kiểm chứng vấn đề trước khi kiểm chứng giải pháp

Nghiên cứu ban đầu nên tập trung vào hành vi đang xảy ra: người dùng gặp vấn đề khi nào, mức độ thường xuyên ra sao, hậu quả là gì, hiện họ xử lý bằng cách nào và phải bỏ ra bao nhiêu thời gian, tiền bạc hoặc công sức.

Phỏng vấn có thể cung cấp chiều sâu về nguyên nhân và bối cảnh, nhưng phát biểu của người tham gia vẫn cần được đối chiếu với hành vi. Nhật ký sử dụng, dữ liệu giao dịch, quan sát quy trình, lịch sử hỗ trợ khách hàng hoặc những giải pháp thay thế mà người dùng đã tự tạo thường cung cấp bằng chứng gần với vấn đề thực tế hơn một câu trả lời giả định kiểu “bạn có sử dụng sản phẩm này không?”.

Điều cần đo không chỉ là số người nói rằng họ có vấn đề. Có thể theo dõi tần suất xuất hiện vấn đề, mức độ nghiêm trọng, chi phí hiện tại, tỷ lệ người đã chủ động tìm giải pháp và sự khác biệt giữa các phân khúc. Một nhu cầu chỉ xuất hiện trong nhóm không thuộc thị trường mục tiêu không thể được dùng để chứng minh tính khả thi của thị trường dự kiến.

Kiểm chứng hành vi chấp nhận thay vì chỉ đo ý định

Sau khi xác nhận vấn đề, nghiên cứu phải tiến gần hơn đến hành vi mà mô hình đổi mới cần tạo ra. Tùy loại ý tưởng, bằng chứng có thể là việc người dùng dành thời gian thử nghiệm, chuyển dữ liệu sang hệ thống mới, đăng ký thử, đặt cọc, chấp nhận mức giá, ký cam kết thử nghiệm hoặc thực hiện một hành động có chi phí thực.

Lý do là ý định tự báo cáo và hành vi thực tế không phải cùng một biến. Một người có thể đánh giá ý tưởng hấp dẫn nhưng không thay đổi thói quen hoặc không chấp nhận mức giá cần thiết để mô hình hoạt động.

Vì vậy, thay vì kết luận “mức quan tâm cao”, nghiên cứu nên báo cáo một chỉ số có thể kiểm tra, chẳng hạn tỷ lệ đối tượng đủ điều kiện thực hiện hành động mục tiêu, mức giá thực tế họ chấp nhận, thời gian cần để hoàn thành hành vi hoặc tỷ lệ tiếp tục sử dụng trong một thử nghiệm.

Không có một tỷ lệ chuyển đổi phổ quát để tuyên bố mọi ý tưởng đều khả thi. Ngưỡng phải xuất phát từ mô hình kinh tế, đặc điểm phân khúc, chi phí thu hút và mức hành vi tối thiểu mà dự án cần đạt.

Đánh giá khả thi kỹ thuật và khả năng vận hành

Một nguyên mẫu chạy được chứng minh rằng một cấu hình có thể hoạt động trong một điều kiện nhất định. Nó chưa chứng minh giải pháp có thể vận hành lặp lại với hiệu năng, độ ổn định, chi phí và quy mô mà ứng dụng thực tế yêu cầu.

Chuyển yêu cầu kỹ thuật thành tiêu chí kiểm thử

Trước thử nghiệm, nhóm phát triển cần xác định sản phẩm phải đạt điều gì. Tùy lĩnh vực, tiêu chí có thể là độ chính xác, thời gian phản hồi, tải xử lý, tỷ lệ lỗi, độ bền, mức tiêu thụ năng lượng, dung sai, năng suất, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn hoặc những yêu cầu an toàn bắt buộc.

Sau đó, thử nghiệm phải tạo ra dữ liệu đối chiếu trực tiếp giữa kết quả và tiêu chí chấp nhận. “Hệ thống hoạt động tốt” không phải là bằng chứng đủ mạnh nếu “tốt” chưa được chuyển thành một thông số có thể đo.

Nếu lĩnh vực đã có tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn hoặc ngưỡng pháp lý, chính những yêu cầu đó phải trở thành điểm tham chiếu. Nhóm dự án không thể tự đặt một ngưỡng thấp hơn rồi dùng kết quả để tuyên bố khả thi.

Kiểm tra khả năng vận hành lặp lại

Khả thi kỹ thuật còn phụ thuộc vào điều kiện vận hành. Một quy trình chạy thành công với kỹ sư thiết kế trực tiếp giám sát có thể thất bại khi bàn giao cho người vận hành thông thường. Một sản phẩm sản xuất được mười mẫu trong phòng thử nghiệm cũng chưa chứng minh có thể sản xuất ổn định với sản lượng thương mại.

Nghiên cứu vì thế cần kiểm tra các phụ thuộc như nguyên vật liệu, thiết bị, dữ liệu đầu vào, thời gian chu kỳ, năng lực nhà cung cấp, kỹ năng nhân sự, bảo trì, tích hợp với hệ thống hiện hữu và tỷ lệ lỗi khi điều kiện thay đổi.

Bằng chứng mạnh hơn xuất hiện khi kết quả được lặp lại ở nhiều lần thử hoặc trong một pilot gần với môi trường sử dụng thật. Nếu hiệu năng chỉ đạt yêu cầu trong điều kiện lý tưởng, kết luận hợp lý là phạm vi khả thi hiện tại còn hẹp, không phải toàn bộ ý tưởng đã được xác nhận.

Đánh giá khả thi tài chính và logic tạo giá trị

Khả thi tài chính không cần một dự báo doanh thu chính xác tuyệt đối ở giai đoạn đầu. Điều cần biết là mô hình có thể hoạt động trong một vùng giả định hợp lý hay chỉ có lợi khi tất cả biến số cùng đạt kịch bản tốt nhất.

Kiểm tra đơn vị kinh tế từ dữ liệu nghiên cứu

Các biến quan trọng nên được nối với bằng chứng đã thu thập thay vì chỉ dựa trên ước đoán. Giá có thể xuất phát từ thử nghiệm mức sẵn sàng chi trả; chi phí sản xuất từ báo giá và pilot; thời gian phục vụ từ đo lường quy trình; tỷ lệ chuyển đổi từ thử nghiệm hành vi.

Một số phép tính cơ bản giúp làm rõ điều kiện khả thi:

Lãi đóng góp trên một đơn vị = Giá thực thu − Chi phí biến đổi trên một đơn vị

Khi lãi đóng góp dương, có thể tiếp tục xem xét khả năng bù đắp chi phí cố định. Với mô hình đơn giản:

Sản lượng hòa vốn = Chi phí cố định / Lãi đóng góp trên một đơn vị

Những phép tính này không tự chứng minh dự án khả thi. Chúng cho biết các biến nào phải đạt mức nào. Nếu sản lượng hòa vốn lớn hơn rất nhiều năng lực cung ứng hoặc quy mô thị trường có thể tiếp cận mà nghiên cứu đã xác nhận, hai nhóm bằng chứng đang mâu thuẫn và cần được xử lý trước khi đầu tư thêm.

Kiểm tra độ nhạy thay vì tin vào một dự báo

Nghiên cứu khả thi nên thử thay đổi những biến có độ bất định lớn: giá, chi phí đầu vào, tỷ lệ chuyển đổi, năng suất, tỷ lệ lỗi, thời gian triển khai hoặc nhu cầu vốn.

Nếu chỉ cần chi phí tăng nhẹ hoặc giá bán giảm nhẹ là mô hình mất khả năng tạo giá trị, dự án đang có biên an toàn thấp. Ngược lại, nếu nhiều kịch bản hợp lý vẫn đáp ứng tiêu chí đã đặt, kết luận khả thi có sức chống chịu tốt hơn.

Ở giai đoạn đầu, khoảng giá trị và kịch bản thường hữu ích hơn một con số dự báo duy nhất. Độ chính xác giả tạo có thể khiến một mô hình tài chính trông chắc chắn hơn chất lượng bằng chứng thực tế.

Đánh giá nguồn lực, pháp lý và rủi ro triển khai

Một ý tưởng có thể vượt qua bài kiểm tra thị trường, kỹ thuật và tài chính nhưng vẫn không thể triển khai nếu phụ thuộc vào một nguồn lực không tiếp cận được hoặc vi phạm một điều kiện bắt buộc.

Về nguồn lực, nghiên cứu cần xác định những năng lực mà ý tưởng bắt buộc phải có: chuyên môn, dữ liệu, công nghệ, thiết bị, nhà cung cấp, đối tác, quyền sở hữu trí tuệ, kênh phân phối hoặc năng lực vận hành. Với mỗi nguồn lực trọng yếu, không nên dừng ở câu hỏi “có hay không”; cần đo thời gian tiếp cận, chi phí, công suất, mức phụ thuộc và phương án thay thế.

Rủi ro phụ thuộc cũng cần được nhìn theo cơ chế. Nếu chỉ một nhà cung cấp có thể cung cấp một thành phần không thể thay thế, sự cố của nhà cung cấp trở thành điểm lỗi đơn của mô hình. Nếu một quy trình cần kỹ năng chỉ một thành viên sở hữu, khả năng mở rộng và tính liên tục vận hành sẽ bị giới hạn.

Đối với pháp lý và tuân thủ, nghiên cứu phải xác định quy định nào áp dụng, yêu cầu nào phải đáp ứng trước khi thương mại hóa, chứng nhận hoặc giấy phép nào cần thiết, dữ liệu nào bị hạn chế sử dụng và hoạt động nào có thể tạo nghĩa vụ về an toàn, quyền riêng tư hay sở hữu trí tuệ.

Đây là nơi bằng chứng thẩm quyền có vai trò đặc biệt. Một cuộc phỏng vấn khách hàng không thể chứng minh tính tuân thủ; một nguyên mẫu hoạt động cũng không thể thay thế yêu cầu pháp lý. Khi yếu tố tuân thủ có khả năng chặn dự án, nguồn tham chiếu phải là quy định, tiêu chuẩn và cơ quan chuyên ngành có thẩm quyền.

Rủi ro có thể được ưu tiên bằng cách kết hợp khả năng xảy ra với mức tác động. Tuy nhiên, điểm số rủi ro chỉ là công cụ sắp xếp thứ tự nghiên cứu. Nó không biến một ước lượng chủ quan thành xác suất đã được chứng minh.

Đánh giá chất lượng bằng chứng nghiên cứu

Nhiều dữ liệu không đồng nghĩa với bằng chứng mạnh. Chất lượng phụ thuộc vào việc dữ liệu có thực sự kiểm tra đúng giả định hay không.

Một bằng chứng nên được đánh giá ít nhất qua bốn câu hỏi:

·         Trực tiếp đến đâu: Dữ liệu đo chính hành vi hoặc kết quả cần chứng minh hay chỉ đo ý kiến liên quan

·         Đúng đối tượng và bối cảnh không: Mẫu nghiên cứu có đại diện cho phân khúc, tình huống sử dụng và điều kiện triển khai đang được kết luận hay không

·         Có thể lặp lại không: Kết quả xuất hiện ổn định hay chỉ xảy ra trong một lần thử thuận lợi

·         Có nguồn bằng chứng độc lập hỗ trợ không: Kết luận có được củng cố bởi nhiều phương pháp khác nhau hay phụ thuộc vào một nguồn dữ liệu duy nhất

Ví dụ, nếu phỏng vấn cho thấy khách hàng gặp một vấn đề nghiêm trọng, dữ liệu hành vi có thể kiểm tra họ thực sự dành nguồn lực để giải quyết vấn đề đó hay không. Nếu thử nghiệm nguyên mẫu cho thấy giải pháp đạt yêu cầu, pilot vận hành kiểm tra liệu kết quả có duy trì ngoài môi trường kiểm soát hay không. Cách kết hợp các loại bằng chứng như vậy làm giảm nguy cơ một sai lệch phương pháp dẫn toàn bộ quyết định đi sai hướng.

Cỡ mẫu cũng không nên được quyết định bằng một con số cố định cho mọi nghiên cứu. Nghiên cứu định tính nhằm khám phá cơ chế có yêu cầu khác với một ước lượng tỷ lệ cần độ chính xác thống kê; một thử nghiệm kỹ thuật an toàn lại có tiêu chuẩn hoàn toàn khác. Câu hỏi phù hợp là liệu bằng chứng hiện có đã làm giảm bất định của quyết định đến mức chấp nhận được hay chưa.

Một dấu hiệu quan trọng khác là bằng chứng có khả năng bác bỏ giả định. Nếu phương pháp chỉ tìm kiếm phản hồi thuận lợi, bỏ qua trường hợp thất bại hoặc thay đổi tiêu chí sau khi xem dữ liệu, kết luận khả thi dễ trở thành kết quả của thiên lệch xác nhận hơn là nghiên cứu.

Chuyển kết quả nghiên cứu thành quyết định khả thi

Nghiên cứu chỉ hoàn thành vai trò khi bằng chứng được chuyển thành quyết định. Cách đơn giản nhất là tạo một hồ sơ cho từng giả định trọng yếu gồm: giả định, chỉ số, ngưỡng chấp nhận, bằng chứng thu được, kết quả, mức bất định còn lại và hệ quả nếu giả định sai.

Không nên cộng tất cả tiêu chí thành một điểm trung bình rồi xem điểm cao là khả thi. Một tiêu chí mang tính chặn — chẳng hạn không đáp ứng quy định bắt buộc hoặc không đạt mức an toàn tối thiểu — không thể được bù bằng điểm thị trường cao.

Quyết định nên phản ánh bản chất của từng thất bại:

Tiếp tục phù hợp khi các giả định trọng yếu đã đạt tiêu chí đã đặt, không còn yếu tố chặn và mức bất định còn lại tương xứng với khoản đầu tư tiếp theo.

Điều chỉnh phù hợp khi một giả định chưa đạt nhưng nguyên nhân đã được nhận diện và có một thay đổi cụ thể có thể kiểm chứng tiếp, chẳng hạn đổi phân khúc, giảm phạm vi tính năng, thay công nghệ hoặc thiết kế lại cấu trúc chi phí.

Dừng phù hợp khi một giả định mang tính quyết định bị bác bỏ và không có phương án sửa trong các ràng buộc của dự án. Dừng ở đây không có nghĩa nghiên cứu thất bại; nghiên cứu đã ngăn nguồn lực tiếp tục chảy vào một giả định không đứng vững.

Thứ tự nghiên cứu cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đánh giá. Các giả định vừa có mức bất định cao vừa có khả năng làm dự án thất bại nên được kiểm tra sớm. Trong nhiều trường hợp, nên dùng nghiên cứu có chi phí thấp nhưng khả năng học hỏi cao trước, rồi mới chuyển sang prototype, pilot hoặc những thử nghiệm đòi hỏi đầu tư lớn hơn.

Nhờ vậy, nghiên cứu tính khả thi đổi mới trở thành một chuỗi quyết định có điều kiện chứ không phải một báo cáo được viết sau khi nhóm dự án đã muốn triển khai ý tưởng.

Đánh giá tính khả thi của một ý tưởng đổi mới bằng nghiên cứu cần đi xa hơn câu hỏi ý tưởng có hấp dẫn hay không. Cần kiểm chứng các giả định quyết định về nhu cầu và hành vi thị trường, khả năng kỹ thuật và vận hành, logic tài chính, nguồn lực, pháp lý, rủi ro và chất lượng bằng chứng.

Giá trị của nghiên cứu nằm ở khả năng biến những giả định đó thành tiêu chí có thể kiểm tra, thu thập bằng chứng phù hợp và xác định trước hệ quả của từng kết quả. Khi một giả định trọng yếu chưa đạt, quyết định hợp lý có thể là nghiên cứu thêm, điều chỉnh thiết kế hoặc dừng; khi các điều kiện trọng yếu đều được hỗ trợ bởi bằng chứng đủ mạnh và không còn yếu tố chặn, cơ sở để tiếp tục đầu tư vào ý tưởng mới trở nên rõ ràng hơn.