Mục tiêu nghiên cứu ảnh hưởng đến thiết kế thế nào?

Khi mục tiêu nghiên cứu thay đổi, nhiều thành phần trong thiết kế cũng phải thay đổi theo, bao gồm:

·         Cách tiếp cận nghiên cứu

·         Loại dữ liệu cần thu thập

·         Đối tượng nghiên cứu

·         Phương pháp thu thập dữ liệu

·         Phương pháp phân tích

·         Tiêu chí đánh giá kết quả

Ví dụ, một nghiên cứu nhằm khám phá một hiện tượng mới sẽ cần thiết kế khác với nghiên cứu nhằm kiểm định một giả thuyết đã có. Nếu mục tiêu là mô tả thực trạng, thiết kế cần tập trung vào việc thu thập dữ liệu phản ánh đặc điểm hiện tại. Nếu mục tiêu là giải thích nguyên nhân, thiết kế phải cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến số.

Mối quan hệ giữa mục tiêu nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu đóng vai trò định hướng cho thiết kế nghiên cứu thông qua ba mối liên kết chính.

Xác định loại thiết kế nghiên cứu phù hợp

Mỗi loại mục tiêu thường phù hợp với một nhóm thiết kế nhất định.

Nếu mục tiêu là khám phá, nhà nghiên cứu thường cần thiết kế linh hoạt để phát hiện các yếu tố mới, xây dựng khái niệm hoặc hình thành giả thuyết.

Nếu mục tiêu là mô tả, thiết kế cần tập trung vào việc đo lường và trình bày đặc điểm của đối tượng nghiên cứu.

Nếu mục tiêu là giải thích hoặc kiểm định, thiết kế cần có khả năng đánh giá quan hệ nguyên nhân – kết quả hoặc kiểm tra giả thuyết bằng bằng chứng phù hợp.

Do đó, việc xác định mục tiêu trước giúp tránh tình trạng lựa chọn phương pháp nghiên cứu không phù hợp với vấn đề cần giải quyết.

Quyết định dữ liệu cần thu thập

Mục tiêu nghiên cứu quyết định loại thông tin mà nghiên cứu cần có.

Một nghiên cứu tập trung vào việc tìm hiểu trải nghiệm, nhận thức hoặc quan điểm của con người có thể cần dữ liệu định tính để giải thích chiều sâu của vấn đề.

Ngược lại, nghiên cứu nhằm đo lường mức độ phổ biến, sự khác biệt hoặc mối quan hệ giữa các yếu tố thường cần dữ liệu định lượng để phân tích bằng các phương pháp thống kê.

Nếu không xác định rõ mục tiêu, nhà nghiên cứu có thể thu thập nhiều dữ liệu nhưng không tạo ra thông tin cần thiết để trả lời câu hỏi nghiên cứu.

Định hướng phương pháp phân tích

Phương pháp phân tích phải phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Một mục tiêu nhằm tìm hiểu bản chất của hiện tượng cần cách phân tích tập trung vào diễn giải và phát hiện ý nghĩa.

Một mục tiêu nhằm đánh giá tác động hoặc kiểm định giả thuyết cần các phương pháp phân tích có khả năng đo lường mối quan hệ giữa các biến.

Vì vậy, thiết kế nghiên cứu phải được xây dựng ngược từ câu hỏi: "Cần loại bằng chứng nào để chứng minh hoặc trả lời mục tiêu nghiên cứu?"

Các yếu tố trong thiết kế nghiên cứu chịu ảnh hưởng bởi mục tiêu

Lựa chọn phương pháp nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn phương pháp.

Ví dụ:

·         Mục tiêu khám phá thường phù hợp với phỏng vấn sâu, quan sát hoặc nghiên cứu trường hợp

·         Mục tiêu mô tả thường phù hợp với khảo sát hoặc phân tích dữ liệu hiện có

·         Mục tiêu kiểm định thường yêu cầu thiết kế có khả năng đo lường và so sánh

Việc lựa chọn phương pháp không dựa trên sự phổ biến của phương pháp mà dựa trên khả năng giúp đạt được mục tiêu nghiên cứu.

Xác định phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu cũng quyết định mức độ rộng hoặc hẹp của nghiên cứu.

Một mục tiêu tổng quát cần được chuyển thành các mục tiêu cụ thể để xác định:

·         Đối tượng nào cần nghiên cứu

·         Phạm vi thời gian nào được xem xét

·         Biến số nào cần phân tích

·         Điều kiện nào cần kiểm soát

Thiết kế nghiên cứu tốt phải tạo ra sự cân bằng giữa phạm vi nghiên cứu và khả năng thực hiện.

Xây dựng tiêu chí đánh giá kết quả

Kết quả nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi được đánh giá dựa trên mục tiêu ban đầu.

Nếu mục tiêu là xác định mức độ ảnh hưởng, tiêu chí đánh giá cần tập trung vào mức độ thay đổi hoặc mối quan hệ giữa các yếu tố.

Nếu mục tiêu là hiểu sâu một hiện tượng, tiêu chí đánh giá cần xem xét mức độ giải thích và khả năng tạo ra hiểu biết mới.

Những sai lầm khi không liên kết mục tiêu với thiết kế nghiên cứu

Một số vấn đề thường xảy ra khi mục tiêu và thiết kế nghiên cứu không thống nhất:

Thu thập dữ liệu không phục vụ câu hỏi nghiên cứu

Nhà nghiên cứu có thể thu thập nhiều thông tin nhưng không sử dụng được vì dữ liệu không liên quan trực tiếp đến mục tiêu.

Lựa chọn phương pháp không phù hợp

Một phương pháp có thể mạnh trong một bối cảnh nhưng không phù hợp với loại câu hỏi nghiên cứu đang đặt ra.

Kết luận vượt quá khả năng của thiết kế

Nếu thiết kế nghiên cứu không đủ khả năng cung cấp bằng chứng cần thiết, kết luận cuối cùng có thể thiếu cơ sở hoặc bị diễn giải quá mức.

Cách xây dựng sự liên kết giữa mục tiêu và thiết kế nghiên cứu

Để đảm bảo sự nhất quán, nhà nghiên cứu có thể thực hiện theo trình tự:

1.    Xác định rõ vấn đề nghiên cứu

2.    Xây dựng mục tiêu nghiên cứu cụ thể

3.    Chuyển mục tiêu thành câu hỏi nghiên cứu

4.    Xác định loại bằng chứng cần thiết để trả lời câu hỏi

5.    Lựa chọn thiết kế nghiên cứu phù hợp

6.    Xác định phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

7.    Kiểm tra lại mức độ phù hợp giữa mục tiêu và toàn bộ thiết kế

Quá trình này giúp thiết kế nghiên cứu trở thành công cụ phục vụ mục tiêu thay vì chỉ là một tập hợp các phương pháp kỹ thuật.

Mục tiêu nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu cần được xem là hai thành phần liên kết chặt chẽ trong toàn bộ quá trình nghiên cứu. Mục tiêu xác định nghiên cứu cần tìm hiểu điều gì, còn thiết kế quyết định cách thức tạo ra bằng chứng để trả lời điều đó. Khi hai yếu tố này phù hợp, nghiên cứu sẽ có định hướng rõ ràng, dữ liệu thu thập có giá trị và kết quả có khả năng giải quyết đúng vấn đề đặt ra.